Hôm đó có người đưa tôi một bản chào giá với 9 trang từ một nhà thầu nội thất cho căn hộ của tôi. Lật từng trang để soi, tôi chợt thấy họ đã tính tiền cho 7 mét vuông gỗ công nghiệp mà tôi chắc chắn không hề có trong thiết kế nội thất. Kể thật ra thì tôi từng làm quản lý dự án xây dựng nhỏ nên cũng quen mắt với mấy trò này. Nhưng vẫn phải công nhận kiểu họ giấu con số này khá tinh vi. Tôi bắt đầu đối chiếu từng hạng mục với bản vẽ kỹ thuật và rồi mọi thứ vỡ ra. Cái bẫy không phải ở con số tổng mà là ở từng dòng đơn giá đến từng milimet. Người mua thường bị cuốn theo tổng tiền thế nên bỏ qua việc kiểm tra chi tiết. Riêng tôi thì không: càng xem xét kỹ càng thấy nhiều chuyện buồn cười. Bảng báo giá ấy hóa ra lại là bài học đắt giá. Khi soi xét về báo giá thi công nội thất chung cư, tôi càng nhận ra rằng chuyện làm giá là chuyện thường ngày. Điều đầu tiên tôi rút ra là trang mở đầu báo giá luôn na ná nhau. Trang đầu tiên lúc nào cũng giống nhau và tôi học cách bỏ qua nó Hầu hết bảng chào giá nội thất thường bắt đầu với một cái bảng tổng tiền gồm các khoản mục to như tủ bếp, giường ngủ, kệ tivi. Nhìn qua thì gọn gàng nhưng phần quan trọng lại nằm ở những trang sau. Tôi vẫn nhớ một bản chào giá tủ bếp 4m chốt giá 32 triệu, nghe có vẻ hợp lý. Thế nhưng lúc tôi đề nghị họ tách phụ kiện ra thì con số phụ kiện lên tới 9 triệu. Tôi tự đi khảo sát thị trường và thấy cùng loại phụ kiện đó chỉ khoảng 4,5 triệu. Khoảng chênh 4,5 triệu không đến mức khủng khiếp, nhưng nó cho thấy cách hành xử của nhà thầu. Tôi ngồi gọi điện cho 3 nhà cung cấp phụ kiện để dò giá từng món ray, bản lề, tay nắm, và cuối cùng tôi yêu cầu nhà thầu tách riêng từng loại ra khỏi báo giá để tôi còn kiểm chứng. Họ tỏ ra khó chịu lắm, nhưng tôi lại thấy thoải mái vì mình đúng. Chiêu phụ kiện nó hiệu quả vì khách ít khi rành giá thực của từng con ray, cái bản lề cho nên họ cứ thế mà đội giá thoải mái. Điều buồn cười là nhiều người còn không biết ray giảm chấn là gì thì làm sao mà hỏi cho trúng. Bởi vậy cho nên tôi hay nói với mọi người hãy bắt nhà thầu tách phụ kiện riêng ra thì nhìn vào là rõ ngay tình hình. Buổi tối tôi cầm thước dây ra đo lại từng khoang tủ Sau chuyện phụ kiện, tôi thề không tin một con số nào nữa nếu chưa tự tay xác minh. Vào một tối cuối tuần nọ cầm thước cuộn lên căn hộ còn nguyên xi và tự tay đo từng ngăn tủ theo đúng bản vẽ. Kết quả làm tôi đứng hình: họ đã làm tròn mỗi khoang tủ lên thêm 5 đến 10cm mà mắt thường khó nhận ra. Mỗi ngăn cộng thêm chút xíu, nhưng nhân lên với cả chục khoang tủ thì ra thừa 7 mét vuông gỗ. Tôi bèn tạo một bảng tính bằng Excel đối chiếu số đo trong thiết kế với số đo báo giá. Điều buồn cười nhất là lúc tôi mang so với báo giá của 2 nhà thầu khác, tôi phát hiện cả ba đều làm tròn na ná nhau. Chẳng phải họ cấu kết gì với nhau đâu; đó là thói quen ăn gian kiểu mặc định của cái nghề cứ đinh ninh khách hàng chẳng bao giờ đo. Tôi vừa tức vừa phì cười bởi nếu tôi không giữ bản vẽ CAD thì tôi cũng chẳng bao giờ phát hiện ra chuyện này. Từ đó trở đi, hễ nhận báo giá là tôi in bản vẽ ra và đo lại từng ly trước khi tôi quyết định bất cứ điều gì. Năm câu hỏi mà tôi đúc kết sau vụ này Sau khi dính mấy vụ như thế, tôi đúc kết được một loạt câu hỏi dùng để hỏi mọi nhà thầu nội thất trước lúc chốt bất kỳ hợp đồng nào. Đầu tiên là, hỏi họ dùng loại phủ bề mặt gì chứ không phải loại gỗ làm ra sao. Vì cùng một tấm gỗ nhưng phủ melamine khác hoàn toàn laminate thì giá đã lệch nhau cả triệu một mét vuông. Câu thứ hai, hỏi độ dày thật của tấm công nghiệp. Tôi từng gặp một vụ họ trả lời là dày 18mm thế mà khi tôi đo thử tấm gỗ họ giới thiệu thì chỉ được 15mm. Ba milimet chênh lệch đó đủ để họ ăn bớt tiền vật tư mà khách hàng chẳng hề hay biết. Thứ ba, hỏi tiền vận chuyển có cộng thêm theo tầng cao không. Nhiều tòa chung cư cao tầng nhưng thang máy lại không vừa đồ nội thất to thì họ sẽ tính thêm tiền bê vác bằng cầu thang bộ. Tiếp nữa, hỏi về điểm dừng thi công khi phát sinh vượt ra khỏi báo giá gốc. Câu thứ năm, hỏi bảo hành tính từ lúc bàn giao hay lúc ký hợp đồng. Có nhà thầu bảo bảo hành 24 tháng nhưng họ tính từ ngày ký giấy tờ trong khi thi công kéo dài 3 tháng thì thời gian bảo hành thực tế chỉ còn 21 tháng. Tôi chốt lại một điều đơn giản: giá thi công nội thất chung cư không phải cứ đoán là ra. Nó là một cuộc chơi chi tiết và ai càng kỹ càng lời. Tôi không bảo ai xấu hết, nhưng nếu bạn không tự canh chừng cho mình thì đừng trách ai khác khi bàn giao nhà mà thấy toàn chuyện lệch lạc. Bạn đã bao giờ tự cầm thước ra đo lại chưa? Nếu chưa thì tôi khuyên thật lòng: ngay tối nay, hãy thử một lần rồi bạn sẽ nhìn mọi thứ khác đi.